Ravenna

Ravenna

Vrhunsko umijeće mozaičke umjetnosti

Ravenna, Italija

go back
    Ravenna je proglašena Uneskovim lokalitetom svjetske baštine kada je 1996. godine osam njenih spomenika iz 5. i 6. vijeka dodato na Uneskovu Listu svjetske baštine (World Heritage List). Ranohrišćanski spomenici Ravenne smatraju se svjetskim blagom iz sljedećih razloga: „Lokalitet posjeduje izuzetnu univerzalnu vrijednost zbog vrhunskog umijeća mozaičke umjetnosti u njenim spomenicima, kao i zbog presudnog svjedočanstva o umjetničkim i vjerskim vezama i dodirima u važnom razdoblju evropske kulturne istorije”.
Ravenna, Basilica of San Vitale  
 
 

 

 

Bazilika San Vitale

Bazilika iz 6. vijeka predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika ranohrišćanske umjetnosti u Italiji. Gradnja je započeta tokom vladavine Gota, u vrijeme biskupa Ecclesiusa – 527. godine, a dovršio ju je nakon vizantijske rekonkviste biskup Maksimijan, koji ju je i osveštao 17. maja 548. Presudan je istočnjački uticaj: bazilika nema tri broda već centralnu osmougaonu osnovu nadsvođenu velikom kupolom. Čudesni rezultat jedinstven je u svijetu zbog načina na koji se smjelost konstrukcije i dekorativna uloga mozaika međusobno dopunjavaju. U unutrašnjosti bazilike pogled u visinu privlače veličanstveni mozaički ukrasi u apsidi i izvanredni prikazi carskog bračnog para Justinijana i Teodore, vladara Vizantijskog carstva, s njihovim dvorom. Ni u jednom drugom književnom tekstu, ni na jednom drugom mozaiku u cijelom Justinijanovom i Teodorinom carstvu nije ostvareno jedinstvo i savršenstvo stila sjedinjeno s uzvišenošću političke i vjerske misli kao u ciklusu mozaika u apsidi i oltaru Bazilike San Vitale. Veličanje njihove carske vladavine nije ograničeno samo na dva polja s Justinijanom i Teodorom. U luku apside objedinjene su politička i vjerska dimenzija. U oltaru je prikazano jedinstvo crkve i carstva, te carstva i sveštenstva, a iznad luka apside između simboličnih gradova Jerusalima i Vitlejema simbolično sunce nosi u svom središtu slovo alfa, ideološki prizivajući Hrista, stvoritelja kosmosa i istorijskog univerzuma.
 

Mauzolej Galle Placidije

Struktura i prizori u mauzoleju carice Galle Placidije podsjećaju na život i smrt jedne carske princeze iz 5. vijeka, koja je bila duboko upletena u istorijat carstva svog oca Teodozija Velikog. Kao kćerka, sestra, supruga i majka careva, Galla Placidija je vladala Zapadnim rimskim carstvom. Sredinom 5. vijeka naložila je da se sagradi ovaj maleni mauzolej. Njegova spoljašnost je skromna i u suprotnosti s veličanstvenom unutrašnjom dekoracijom. Bezbrojne zvijezde u kupoli ostavljaju dubok utisak na maštu i senzibilnost posjetilaca Ravenne. Mada je po centralnom tlocrtu s jednim ulazom, završetku krova i skromnoj spoljašnosti sličan velikim paganskim mauzolejima, unutrašnjost ovog mauzoleja u potpunosti je prekrivena hrišćanskim simbolima besmrtnosti i vječnog života. Za Gallu Placidiju slava hrišćanskog Rimskog carstva bila je izražena u obliku krsta, pa mauzolej ima oblik latinskog krsta, što je i centralni simbol mozaika u središtu svoda. To je nebeski krst što sija među zvijezdama na nebu, nebu vječnog spasenja, nebu Božjeg kraljevstva. Rajski svod velikog ulaza sa simbolima svjetla živo prikazuje osnovni motiv koncepta shvatanja ravenskog biskupa Petra Krizogola i Galle Placidije po pitanju puta hrišćana do zaslužene vječnosti. 
Mauzolej Gale Placidije, unutrašnjost    

Neonijanska (katolička) krstionica

Krstionica je najstariji ranohrišćanski spomenik u Ravenni. Izgrađena je po nalogu biskupa Neona u drugoj polovini 4. vijeka. Unutrašnjost je ukrašena sjajnim mozaicima koji nose jasne tragove helenističko-rimskog uticaja. Posebno su značajni ciklusi mozaika obogaćeni divnim štukaturama koje prikazuju šesnaest proroka: četiri veća i dvanaest manjih proroka. S ovim ravenskim zdanjem po savršenstvu mozaika i strukturnoj očuvanosti ne može se porediti nijedna druga ranohrišćanska krstionica. Kompozicija mozaika podijeljena je u tri odvojene zone: središnji medaljon i dvije koncentrične trake. U središnjem medaljonu prikazano je Hristovo krštenje u rijeci Jordan. Prva unutrašnja traka prikazuje portrete dvanaest apostola u dvije povorke, s Petrom i Pavlom na čelu. Šira vanjska traka, podijeljena velikim akantusima u osam arhitektonskih cjelina, s nišama u kojima se smjenjuju prijestoli i oltari, simbolizuje nebeski grad i koncept etimasije ili „pripremu prijestola Božjeg suda”.
 

Arijanska krstionica 

Sagrađena krajem 5. vijeka za vrijeme Teodorikove vladavine, kada je arijanski kult bio službena dvorska religija, krstionica ima osmougaonu osnovu i sadrži prekrasne mozaike s prelaza 5. u 6. vijek. Prelijepi mozaik u kupoli prikazuje krštenje Hristovo u rijeci Jordan i dvanaest apostola. Prema arijanskoj doktrini Hrist je bio Sin Božji, ali je zadržao svoju ljudsku prirodu. Ovdje apostoli, koji u rukama nose krune mučeništva i pobjede, nisu odvojeni kandelabrima već palmama, što ukazuje da je prizor smješten u raj. Dok u Neonijevoj krstionici dvanaest apostola slavi Hrista u središnjem medaljonu, ovdje se klanjaju prijestolu ukrašenom draguljima – na njemu se nalaze sveti Krst i purpurna marama, simboli Isusove muke i njegove fizičke prirode, središnje dogme arijanske crkve.

Ravenna, Sant’ Apollinare Nuovo, unutrašnjost s mozaicima   

 

 
 

Nadbiskupska kapela

Sagrađena kao privatna kapela biskupa Petra II za vrijeme vladavine Ostrogota, jedina je očuvana vjerska građevina koja je pripadala biskupskoj palati. Ikonografija mozaika u kapeli izuzetno je zanimljiva. Biskup je naručio izradu dvadeset heksametara izvrsnih mozaika u atrijumu, postavivši u središte, iznad ulaznih vrata, prikaz Hrista ratnika s krstom na ramenu. Glorifikacija Hrista, čiji lik dominira na svim dijelovima mozaičke dekoracije, može se stoga protumačiti kao protivarijanski element. Prikaz Hrista ratnika koji nogama gazi zvijer arijanske jeresi jeste čin optužbe uperen protiv tadašnje političke vladavine arijanskog kralja Teodorika. Portreti jevanđelista, apostola i raznih svetaca s Istoka, Zapada i iz Afrike izražavaju jedinstvo katoličke ekumene ranog hrišćanstva iz razdoblja prije varvarskih i arijanskih podjela. Ukras svoda predvorja veličanstven je – na zlaćanom nebu, među nizovima ljiljana i ružica prikazana je sto jedna ptičja vrsta, od kojih neke još uvijek borave u prirodnom okruženju Ravenne. 
 

Bazilika Sant’ Apollinare Nuovo

Bazilika Sant’ Apollinare Nuovo prvobitno je izgrađena u 6. vijeku kao Teodorikova dvorska crkva. Istorijski je to najzanimljivija crkva u Ravenni 
 
budući da predstavlja sintezu Teodorikovog Ostrogotskog kraljevstva i Justinijanovog carstva. Slava i moć gotskog kralja prikazana je u velikim poljima s prizorima Palatiuma, grada Ravenne i luke s gradom Classe. Teodorik je uzdizao kulturu klasične Grčke i Rima, a stavljajući je uz bok gotskoj kulturi želio je da dokaže kako je njegova kraljevska i politička moć sjedinjena sa snagom Hrista kralja. U velikoj sceni između prozora, s prikazom trideset šest likova proroka, apostola, jevanđelista s kodeksima, knjigama i svicima, Teodorik je ozakonio autoritet svoje kulture i vlasti. Kasnije je biskup Agnello preradio mozaike naloživši uklanjanje arijanskih magistrata i uklopio ih u katoličku kulturu trijumfalnom povorkom svetaca, Sveta tri kralja i svetica koje simbolično predvode Sv. Martin i Sv. Eufemija zbog posvećenog protivarijanskog duhovnog poziva.
 

Teodorikov mauzolej

Ova građevina, opisana kao zagonetna jer nije nikada posve razjašnjena, izgrađena je 520. godine po nalogu gotskog kralja Teodorika kao njegova grobnica u blizini varvarske nekropole. Dvospratno zdanje, izgrađeno u potpunosti od istarskog kamena, oblički slijedi najstarije modele nadgrobnih spomenika, ali u monumentalnim dimenzijama koje simbolizuju moć i duh ostrogotskog kralja. 

Ravenna, Bazilika Sant’ Apollinare, Classe  
Prekrivena je jedinstvenim blokom istarskog kamena – prečnika deset metara, teškog trista tona, što ga vjerovatno čini jednim od najvećih monolita na svijetu koji su upotrijebljeni kao kupole. Kruna od dvanaest medaljona isklesana u istom bloku kao i kupola nosi imena četvorice jevanđelista i osam apostola. Ovi oblici podsjećaju na kraljevsku krunu, pa čak i na ratničku kacigu. Velika pukotina vidljiva na bloku nastala je tokom polaganja kamena, koje je gotovo sigurno izvedeno podizanjem po kosoj površini. Prema legendi, kupola je napukla kada je božanska munja udarila u Teodorika koji je sjedio pod njom, ubivši ga na mjestu, čime se ostvarilo proročanstvo koje je predvidjelo njegovu smrt od udara groma – kao kaznu za njegove zločine. Unutrašnja prostorija diskretno je osvijetljena malim prozorima od kojih jedan u obliku krsta gleda na istok. Na gornjem spratu je veliki porfirni sarkofag, koji je zakratko mogao čuvati Teodorikove posmrtne ostatke, uklonjene već u vrijeme vizantijske vladavine. Ukrasi u kraljevoj grobnici postepeno su uklonjeni tokom vijeka. 
 

Bazilika Sant’ Apollinare in Classe 

Bazilika je najpoznatija bogomolja ravenske crkve, izgrađena tokom prve polovine 6. vijeka na istorijski dokumentovanim temeljima prvobitnog mjesta sahrane Apolinara. Nad grobom prvog biskupa i jedinog mučenika u prvoj polovini 6. vijeka izgrađena je mala bazilika – martyrion. 
  Prvobitno je bazilika sagrađena na obali Jadranskog mora, no danas se nalazi u poljima izvan Ravenne, odmah uz veliku arheološku zonu antičke luke Classe, odavno zatrpanog sjedišta rimske flote. Unutrašnjost bazilike je začuđujuća. Ritam koji stvaraju dvadeset četiri stuba od divnog grčkog mermera, poprečno prošaranog žilama, završava u nježnom zelenilu mozaičke livade, sjaju ovaca, blještavilu Sant’ Apollinareove borove šume, u jedinstvenoj cjelini arhitekture i dekoracije. Osim po svojoj arhitektonskoj strukturi Sant’ Apollinare in Classe slavna je po mozaicima u apsidi i mermernim sarkofazima nadbiskupa duž bočnih brodova. Središte ove sakralne bazilike koja služi u slavljenju euharistije, zauzima jedan od najljepših ranohrišćanskih prikaza teofanije: veliko simbolično preobraženje koje mozaičkim kockicama prekriva cijelu površinu apside. Uzvišeni krst uskrsnuća ističe se na središnjem mjestu i predstavlja samog Hrista kao glavni lik preobraženja, koje treba shvatiti kao simbol Uskrsa, a Uskrs kao žrtvu, euharistiju jaganjca i Krsta: Božja ruka prima euharistijsku žrtvu mise. Žrtva koju u ime crkve i zajednice vjernika prinosi biskup odvija se na prelijepoj cvjetnoj livadi, u idiličnoj viziji raja, dok se dvanaest jaganjaca, po šest sa svake strane, kreće prema Apollinaru, predstavljajući ravensku crkvu koja zajedno slavi misu.